قاضی کوثر شاعر

1 1 1

محمّدکریم شیخ الاسلامی سقز

         ملقّب به قاضی کوثر در سال ۱۲۶۵ هجری قمری در سقز متولّد شده است. تحصیلات علوم دینی، ادب فارسی و عربی را در مساجد سقّز و شهرهای اطراف تمام کرده است.

       از قریحۀ شاعری برخوردار بوده و پیرو سبک رایج شعری دورۀ قاجاریه هستند.

       در هنر خوشنویسی و کتابت انواع خطوط قلم و دستی توانا داشته است.

       بعد از فوت پدر،  حاکم شرع شهر شده و امر قضاوت را عهده دار بوده اند.

       در روز دوازدهم جمادی الاخر سال ۱۳۲۸ در سن ۶۳ سالگی حیات را بدرود گفته اند.

یادداشت های من

1. دربارۀ عنوان کتاب:

تهیه کنندگان کتاب، عنوان نازیبا و نه چندان خوشخوان " گوهری در خزف" را برگزیده اند که واژه هایش در یکی از ابیات قصیدۀ مدحیه شاعر برای ناصرالدین شاه قاجار آمده است.

دریغ آیدم از شاعری خویش از آنکه

چو لؤلؤم که میان خَزَف بود پنهان         

( ص. 124)

2. دربارۀ زبان کردی در کتاب:

در کل کتاب فقط سه مورد واژه ها و اشعار کردی را دیدم به این ترتیب:

الف) نقل یک بیت از مولوی بدون اشاره به نام شاعر:

تا فەڵەک لێمان وە بەهانە بۆ

ئەر هەر بانە بۆ باز شوکرانە بۆ           

   ل. 257

ب) نقل یک مصراع از مولوی با اشاره به نام شاعر:

"جای آن است که معروض نمایم از روزی که گردش زمانه در عالم تزویر و بهانه، به وجود آن گوهر یگانه، قصبۀ بانه را رشک خزانه و سقز را بی وجودتان ویرانه ساخته است اکثر سقزی اعم از خویش و بیگانه به سان مرغ، حسرت را آشیانه و افسوس دوری را نشانه و به سان مردم دیوانه در میان کوچه و بام خانه قایل حکایت و افسانه و فریفته دام و دانه شده اند. چنان که مولوی فرماید:  تا فەڵەک لێمان وە بەهانە بوو( بۆ) "                   ل. 299

ج) نقل یک مصراع از شیخ رضا طالبانی که نویسنده در خطاب به شیخ رضا در یکی از نامه هایش آورده است:

    " ... چنان که خودتان در مدح ایل جاف فرموده اید:      « حەیفە بڕزێ تیغ مجەوهەر لە غیلافا »    ل.234

3. دربارۀ مثل برگزیده در کتاب:

در بخش نامه ها به مثل عربی زیبایی رسیدم که شاهکار است:" عادات السّادات، سادات العادات"

امیدوارم اینگونه باشد.اینگونه بایستی باشد و اگر می توان هزاران مصداق برای ردّ این مثل پیدا کرد و مشاهده نمود هیچ خللی در درستی مفهوم به وجود نمی آید.

« از قدیم الایام الی کنون در عادات و آداب دنیوی به مفاد" عادات السّادات، سادات العادات" باز صاحب عزّت و جاه و از قریۀ سورین، ملک ایشان که تکیۀ ادبا و منزل غرباست قلم و قدم مباشرین کوتاه بوده است.ص. 259

4. دربارۀ غزل برگزیده از کتاب:

زیباترین بخش کتاب، همچون تمام دیوان های شاعران بخش غزلیات است. چرا که برای خود و اختصاص دل است. اگر بخواهیم نمونه ای از غزلیات را انتخاب کنیم کار اندکی دشوار می نماید.

عجالتا غزل زیر( غزل شماره 3) را بخوانید که سرشار از آرایۀ جناس و نکات دستوری و.. است و به قولی جان می دهد برای اندیشه ورزی و التذاذ ادبی.

غزل شماره ۳

ای در بساط عشق تو هرگز ممات نیست

زین اسب و رخ، تو شاهی و اندیشِ مات نیست

برمن نزن صلای نماز از پی نیاز

کاغشته ام به خون و مجال صلات نیست

گفتم مرا نجات داده و جای کن مرا

در کوی خود چو خاک، بگفتا نجات نیست

گفتم مرا ز توست حیا تا حیات است

گفتا برو بمیر که از من حیات نیست

باشد ادات معرفت من ادای تو

آوخ که مرا در همه وقت این ادات نیست

گفتم مرا برات ده و رحم کنه ز نو

گفتا که رحم هست هست ولیکن برات نیست

گفتم بزن قلم پی تعویذ درد من

گفت دگر ملاف که اینجا دوات نیست

کوثر پی وفای تو نزدیک مردن است

وا حسرتا که زود پی او وفات نیست

منبع: قاضی کوثر،گوهری در خزف، مجموعۀ اشعار و نامه های قاضی محمّدکریم شیخxadالاسلامی سقز، پژوهش و گردآوری: و گلاویژ شیخxadالاسلامی- بهروز شیخxadالاسلامی، آرمان نگار، 1395.

خودروایتگری: سال هاست که اسم قاضی کوثر را شنیدهام؛ مدرسۀ قاضی کوثر، خیابان قاضی کوثر، البته در شهرستان سقّز. امّا نمیدانستم کیست. امروز ( یکشنبه 22خرداد 1401) که از کتابخانه عمومی پارک شهر همین کتابی از ایشان را دیدم. با شوق کتاب را به امانت گرفتم و همانجا یعنی پارک شهر همین شهر کتاب را خواندم و دیدم و مرور کردم تا به آخر رسیدم. یادداشتهای حین مطالعه را دسته بندی کردم و شد آنچه شما ملاحظه فرمودید.

www.hozhan.blogfa.com